Σχολή οδηγών για... αστροναύτες

Σε κάθε διαστημική αποστολή, η απόσταση μεταξύ επιτυχίας και αποτυχίας είναι πολύ μικρή.

Όλα πρέπει να γίνουν σύμφωνα με δοκιμασμένους στην πράξη κανόνες, οι πιθανές αστοχίες πρέπει να προβλεφθούν έγκαιρα, τα όποια προβλήματα πρέπει να αντιμετωπιστούν εν τη γενέσει τους και η εξάρτηση από την τύχη σχεδόν να εκμηδενιστεί.

Φυσικά, δεν πρέπει να παραβλεφθεί και ο ανθρώπινος παράγων, στις επανδρωμένες πτήσεις, όμως τόσο σ΄ αυτές, όσο πολύ περισσότερο στις μη-επανδρωμένες, το Kέντρο Eλέγχου από τη Γη, με τις οδηγίες του, παραμένει ο μεγάλος πρωταγωνιστής.

Oι δεκάδες τεχνικοί και επιστήμονες του Κέντρου, όπως και οι αστροναύτες που προετοιμάζονται για επανδρωμένες πτήσεις, πρέπει - προφανώς - να εκπαιδευτούν κάθε φορά, για να παίξουν όλοι σωστά το ρόλο τους. Όμως, αυτός ο ρόλος συχνά αλλάζει, ανάλογα με το είδος κάθε αποστολής, και προσαρμόζεται εξ ανάγκης στις συγκεκριμένες απαιτήσεις της.

Η προετοιμασία τους περνά από πολλά στάδια, όμως το σημαντικότερο μέρος γίνεται σε ειδικούς εξομοιωτές (ή προσομοιωτές) πτήσης, συστήματα προηγμένης τεχνολογίας και υψηλού βαθμού πολυπλοκότητας, τα οποία είναι εγκατεστημένα σε κάθε Κέντρο Ελέγχου, με στόχο να προβληματίσουν (με την κυριολεκτική σημασία της λέξης!) τους εκπαιδευόμενους.

Μ' άλλα λόγια, το  ειδικό λογισμικό που «τρέχουν» θέτει προβλήματα τα οποία αυτοί μπορούν εν δυνάμει να αντιμετωπίσουν σε κάποια χρονική στιγμή της διαστημικής πτήσης και ζητά από τους εκπαιδευόμενους να βρουν την κατάλληλη λύση, ώστε και το συγκεκριμένο πρόβλημα να ξεπεραστεί και να ολοκληρωθεί κανονικά η αποστολή, επιτυγχάνοντας τους στόχους της.

Προφανώς, πρόκειται για σενάρια... Όμως, οι «σεναριογράφοι» (που και οι ίδιοι είναι επιστήμονες και άριστοι γνώστες του χώρου των διαστημικών πτήσεων) βασίζουν τα φανταστικά προβλήματα σε πραγματικά στοιχεία και εμπειρίες, με στόχο να μεγιστοποιήσουν το δείκτη ετοιμότητας και να ελαχιστοποιήσουν την πιθανότητα αστοχίας ανθρώπων και υλικών, απέναντι σε κάθε απροσδόκητο και γενικά μη-αναμενόμενο συμβάν «εκεί έξω», όπου κάθε λανθασμένη αντίδραση μπορεί να φέρει την καταστροφή...

Αθήνα καλεί Ντάρμσταντ

Όταν έχεις να «παίξεις» με ευρωπαϊκά διαστημικά προγράμματα ύψους εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ ή ακόμα και με ανθρώπινες ζωές, τότε πρέπει να είσαι διπλά και τριπλά προσεκτικός.

Αυτό ακριβώς συμβαίνει με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (European Space Agency): οι νεωτερισμοί από πλευράς υποδομών αποφεύγονται και η γενικότερη προσέγγιση των πραγμάτων μάλλον τείνει προς το συντηρητικό και το δοκιμασμένο.

Αυτή η (σοφή, κατά τα άλλα, καθώς αφαιρεί σημαντικό ποσοστό επικινδυνότητας) τακτική είχε σαν αποτέλεσμα η ESA να εκπαιδεύει ακόμα και σήμερα το προσωπικό της και τους μελλοντικούς Ευρωπαίους αστροναύτες με συστήματα της εποχής του Pentium, όταν οι πολυπύρηνοι επεξεργαστές έχουν κατακτήσει από χρόνια την παγκόσμια αγορά και όχι τυχαία...

Κατανέμοντας την επεξεργασία των δεδομένων σε δυο, τρεις, τέσσερις ή και περισσότερους πυρήνες, αυτή πραγματοποιείται καλύτερα, ταχύτερα, αλλά και πιο οικονομικά από πλευράς κατανάλωσης ενέργειας.

Αυτό, άραγε, ισχύει και για τα παλιά, καλά συστήματα προσομοίωσης; διερωτήθηκαν κάποια στιγμή πέρυσι, οι  «κεφαλές» του Ντάρμσταντ. Ας κάνουμε έναν διαγωνισμό με αντικείμενο τη μελέτη ενός σύγχρονου προσομοιωτή, βασισμένου στις νέες τεχνολογικές δυνατότητες, είπαν.

Όπερ και εγένετο. Όμως, προς μεγάλη έκπληξη όλων, την καλύτερη πρόταση υπέβαλε μια παντελώς άγνωστη κοινοπραξία από την Αθήνα, την οποία αποτελούσαν δυο μικρές εταιρίες υψηλής τεχνολογίας με στήριξη, όσον αφορά στη θεωρητική μελέτη του θέματος, από ένα εκπαιδευτικό ίδρυμα, το τμήμα Ηλεκτρονικής του ΤΕΙ Αθήνας!

Μεγάλη πόρτα θα διαβείς...

«Ήμασταν το απόλυτο αουτσάιντερ και πήραμε το διαγωνισμό» θυμάται σήμερα, ένα χρόνο μετά, ο Νίκος Λιβανός, που είναι και ο διαχειριστής του έργου, «ξεπερνώντας κάμποσες άλλες μεγάλες ευρωπαϊκές εταιρίες, που συνεργάζονταν χρόνια με την ESA».

Φυσικό ήταν, λοιπόν, τα μεν στελέχη του Οργανισμού να τους κοιτάνε «με μισό μάτι» κατά την πρώτη τους «τραυματική» συνάντηση (η οποία έγινε παρουσία τους νομικούς τους συμβούλους!), οι δε υπόλοιπες εταιρίες να τους αντιμετωπίζουν τουλάχιστον επιφυλακτικά, αν όχι εχθρικά.

«Οι πρώτοι μήνες ήταν εφιαλτικοί», παραδέχονται σήμερα τα μέλη της ελληνικής κοινοπραξίας, που εκτός από το βαρύ κλίμα είχαν να αντιμετωπίσουν βουνά ολόκληρα από έγγραφα και μεγάλες δυσκολίες προσαρμογής στον τρόπο δουλειάς του Οργανισμού, όπου τα πάντα γίνονται βάσει κανονισμών και πρωτοκόλλων.

Όμως, εδώ και αρκετούς μήνες, η κατάσταση έχει πλήρως αντιστραφεί. Η ελληνική ομάδα όχι μόνο ολοκλήρωσε το έργο στην ώρα του, επιβλέποντας μάλιστα τη δοκιμαστική χρήση του που ήδη ξεκίνησε, αλλά ουσιαστικά βοήθησε την ESA να αποστασιοποιηθεί από το παρελθόν της, φέρνοντας «μια φρέσκια ματιά» όπως χαρακτηριστικά μας είπαν, στα «παλαιάς κοπής» συστήματα του Οργανισμού.

Κι αυτό το δείγμα γραφής εκτιμήθηκε τόσο από την πλευρά της ESA, που κίνησε ήδη τις διαδικασίες για την ένταξη της ελληνικής ομάδας στους πιστοποιημένους συνεργάτες της (Qualified Partners), όσο και από την πλευρά των άλλων εταιριών, οι οποίες είναι πλέον ενθουσιασμένες μαζί τους και προσβλέπουν σε συνέργειες...

Το πιο μεγάλο κέρδος

Απ' όλα όσα μας είπαν τα μέλη της κοινοπραξίας (και ακούσαμε πολλά!) τα πιο σημαντικά ήταν αυτά που είχαν σχέση με τα παιδιά...

Γιατί, καλή και άξια η μεταφορά τεχνογνωσίας, σπουδαίο το ότι η δουλειά μιας ελληνικής ερευνητικής ομάδας αναγνωρίζεται διεθνώς και ανοίγονται προοπτικές γι αυτήν, όπως και για άλλες ομάδες, στην ESA και στο χώρο των διαστημικών ερευνών γενικότερα, όμως αυτό που ίσως πρέπει να μετρήσουμε περισσότερο, είναι οι νέοι ορίζοντες που ανοίγονται για τα παιδιά, τους φοιτητές του ΤΕΙ Αθήνας που συμμετέχουν ενεργά στην ομάδα εργασίας και έχουν συγκεκριμένο ρόλο στο έργο.

«Απίστευτο!», «Καταπληκτικό!» κι άλλα τέτοια κοσμητικά, ήταν οι χαρακτηρισμοί που ακούσαμε σαν σχόλιο για την ευκαιρία που τους δόθηκε, από το στόμα των τριών-τεσσάρων φοιτητών του τμήματος Ηλεκτρονικής που βοηθάνε στον έλεγχο της βιβλιογραφίας και στη διαμόρφωση των σεναρίων.

Κι αυτό είναι μόνο η αρχή, καθώς όπως μας τόνισε ο καθηγητής τους και υπεύθυνος του Εργαστηρίου Τηλεπικοινωνιακών Συστημάτων, Ηλίας Ζώης- έχει ληφθεί μέριμνα ώστε τα μέλη αυτής της πρώτης ομάδας να περάσουν όσα έμαθαν στο πλαίσιο του έργου, σ' έναν πολύ ευρύτερο κύκλο συμφοιτητών τους, με στόχο να ωφεληθούν όσο γίνεται περισσότεροι από αυτή την «ένεση τεχνογνωσίας».

Κι ίσως, σε λίγα χρόνια, όταν καλλιεργήσουν ακόμα περισσότερο με πρόσθετες σπουδές και μεταπτυχιακή εμβάθυνση τις γνώσεις τους πάνω σ' αυτό το σπάνιο και εξειδικευμένο αντικείμενο, να είναι εκείνοι που θα στελεχώσουν τις ελληνικές εταιρίες οι οποίες θα καταπιαστούν με το διάστημα.

«Στην Αμερική ο χώρος του διαστήματος ιδιωτικοποιείται» μου θύμισε, καθώς αποχωριζόμασταν, ο Νίκος Λιβανός. «Γιατί να μη συμμετέχουν και ελληνικές εταιρίες σ' αυτή την επανάσταση;»

Σωστά... Πολλά μπορεί να μας λείπουν αλλά, ευτυχώς, μυαλά υπάρχουν ακόμα σ' αυτή τη χώρα!